Avrupa’da emeklilik yaşı yükselirken ülkeler arasındaki emeklilik süresi farkı da dikkat çekiyor. OECD ve Eurostat’ın 2024 verilerine göre AB’de erkeklerin emeklilik yaşına ulaştıktan sonra ortalama 18,4 yıl, kadınların ise 21,8 yıl daha yaşaması bekleniyor. Türkiye ise hem emeklilik yaşı hem de emeklilik sonrasındaki beklenen yaşam süresi açısından Avrupa’daki ülkelerden belirgin biçimde ayrılıyor.
Euronews Business'ın çalışmasında ülkelerin resmi emeklilik yaşları ile bu yaşlardaki yaşam beklentileri karşılaştırıldı. Hesaplama, kişinin emeklilik yaşına ulaştığında başka şartları da karşılaması halinde yaklaşık kaç yıl emekli aylığı alabileceğini göstermeyi amaçlıyor.
Ancak bu değerler, insanların mutlaka o kadar süre çalışmadan emekli maaşı aldığı anlamına gelmiyor. Bazı kişiler resmi emeklilik yaşına ulaştıktan sonra çalışmaya devam edebiliyor.
AB’de kadınlar emeklilikte daha uzun süre kalıyor
2024 verilerine göre AB’de erkeklerin emeklilik yaşındaki ortalama yaşam beklentisi 18,4 yıl olarak hesaplanıyor. Kadınlarda ise bu süre 21,8 yıla çıkıyor. Böylece kadınların emeklilik döneminin erkeklerden ortalama 3,4 yıl daha uzun olması bekleniyor.
Erkekler açısından ülkeler arasındaki fark oldukça geniş. Bulgaristan ve Macaristan’da beklenen emeklilik süresi 14,7 yıl seviyesindeyken, Türkiye’de bu değer 27,3 yıl olarak hesaplanıyor.
AB ülkeleri arasında ise en yüksek değer Lüksemburg’da 22 yıl.
Yunanistan’da erkekler için bu süre 21 yıl, Fransa ve Slovenya’da 20,7 yıl, İsviçre’de 20,4 yıl, Malta’da ise 20,2 yıl olarak hesaplanıyor.
Kadınlarda fark daha da büyüyor
Kadınlarda AB ortalaması 21,8 yıl.
Ancak ülkeler arasında yine büyük farklılıklar bulunuyor. Macaristan’da kadınların emeklilik yaşından sonra beklenen yaşam süresi 18,6 yıl iken, Türkiye’de bu rakam 34,5 yıla ulaşıyor.
Lüksemburg’da da kadınların emeklilikte geçirmesi beklenen süre 25 yılın üzerinde.
Slovenya, Yunanistan, Fransa, İspanya, İsviçre, Malta, İtalya, Portekiz, Kıbrıs ve Finlandiya’da ise kadınlar için beklenen emeklilik süresi 22 yılın üzerinde.
Bu farkın temelinde yalnızca emeklilik yaşı bulunmuyor. Yaşam beklentisi de hesaplamanın en önemli unsurlarından biri.
Türkiye neden Avrupa’dan bu kadar farklı?
Türkiye verileri çalışmanın en dikkat çekici bölümünü oluşturuyor.
2024 itibarıyla kaynakta yer alan karşılaştırmada Türkiye’nin resmi emeklilik yaşı erkekler için 52, kadınlar için ise 49 olarak gösteriliyor. Diğer karşılaştırılan Avrupa ülkelerinde erkeklerde emeklilik yaşı 62–67, kadınlarda ise 60–67 arasında değişiyor.
Bunun sonucunda Türkiye’de emeklilik yaşına ulaşan erkeklerin 27,3 yıl, kadınların ise 34,5 yıl daha yaşaması bekleniyor.
Fakat burada önemli bir ayrıntı var: resmi emeklilik yaşı ile insanların işgücünden gerçekten ayrıldığı yaş aynı olmayabiliyor.
Türkiye bu konuda özellikle dikkat çekiyor.
Resmi emeklilik yaşı başka, işten ayrılma yaşı başka
AB’de erkeklerin ortalama emeklilik yaşı 64,7, işgücünden fiilen ayrılma yaşı ise 63,8.
Kadınlarda ise resmi emeklilik yaşı 64, ortalama işgücü çıkış yaşı 62,9 olarak hesaplanıyor.
Türkiye’de tablo ters yönde daha belirgin.
Erkeklerde resmi emeklilik yaşı 52 olmasına rağmen ortalama işgücü çıkış yaşı 60,8. Kadınlarda ise bu değerler sırasıyla 49 ve 60,5 yıl.
Dolayısıyla yalnızca resmi emeklilik yaşına bakmak, insanların çalışma hayatından gerçekte ne zaman ayrıldığını tam olarak göstermiyor.
İşgücünden çıkış yaşı dikkate alındığında Türkiye’de emeklilik sonrasında beklenen yaşam süresi erkeklerde 18,2 yıl, kadınlarda ise 22,6 yıl seviyesine geliyor.
Emeklilik sisteminin geleceği neden tartışılıyor?
Emeklilik süresinin uzaması yalnızca bireyler açısından değil, sosyal güvenlik sistemleri açısından da önemli.
OECD, insanların işgücünden ayrıldıktan sonra daha uzun süre yaşamasının yaşlanan nüfuslarla birlikte emeklilik sistemleri üzerindeki mali baskıyla bağlantılı olduğunu belirtiyor. OECD verilerine göre kadınlar OECD genelinde işgücü piyasasından ayrıldıktan sonra erkeklerden ortalama 4 yıldan fazla daha uzun yaşıyor.
Öte yandan Avrupa'da çalışma hayatının süresi de uzuyor. Eurostat'ın 2025 verilerine göre AB'de 15 yaş ve üzerindeki kişilerin beklenen ortalama çalışma hayatı 37,5 yıl oldu. Bu süre 2016'daki 35,2 yıla kıyasla 2,3 yıl arttı.
Düşünsel Boyut ve Perspektif
Emeklilik tartışmasının merkezindeki soru yalnızca “kaç yaşında emekli olunmalı?” değil.
Asıl mesele, insanların çalışma hayatında geçirdiği süre ile emeklilikte geçireceği sürenin nasıl dengeleneceği.
Yaşam süresi uzadıkça emeklilik döneminin de uzaması, birey açısından daha uzun bir emeklilik dönemi anlamına gelebilir. Ancak aynı zamanda bu dönem boyunca emeklilik sistemlerinin düzenli gelir sağlayabilmesi için finansman, çalışma hayatına katılım ve nüfus yapısı gibi faktörlerin birlikte değerlendirilmesi gerekiyor.
Bu nedenle ülkeler arasındaki emeklilik yaşı farklarını tek başına karşılaştırmak yerine emeklilik yaşı, gerçek işgücü çıkış yaşı, yaşam beklentisi ve emekli aylıklarının düzeyi birlikte ele alınmalı.
Arka Plan
Avrupa'nın yaşlanan nüfusu emeklilik sistemleri üzerindeki tartışmaları giderek daha önemli hale getiriyor.
OECD'nin verileri, kadınların genel olarak erkeklerden daha uzun süre emeklilikte kaldığını gösterirken, Eurostat verileri de AB'de çalışma hayatının son yıllarda uzadığını ortaya koyuyor.
Türkiye açısından ise resmi emeklilik yaşı ile fiili işgücü çıkış yaşı arasındaki büyük fark, yalnızca yasal yaş sınırlarına bakılarak yapılan Avrupa karşılaştırmalarının neden dikkatli yorumlanması gerektiğini gösteriyor.
Sonuç olarak Avrupa'da emeklilik artık yalnızca “kaç yaşında emekli olunur?” sorusuyla açıklanamıyor. İnsanların ne kadar süre çalıştığı, ne zaman işgücünden ayrıldığı ve emeklilik sonrasında ne kadar yaşadığı da tablonun önemli parçaları.
0 Yorumlar