Hollywood Gerilerken Afrika Kendi Sinemasını mı Kuruyor?

Nollywood ve Afrika sinemasının küresel yükselişi

Nollywood, Afrika'nın kültürel üretimini küresel eğlence ekonomisinin merkezine taşıyan en dikkat çekici örneklerden biri haline geliyor. Nijerya'nın film endüstrisi, üretim hacmi bakımından dünyanın en büyük sinema ekosistemlerinden biri ve UNESCO verilerine göre 2020'de 2.599 film üreterek Bollywood'un ardından Hollywood'un önünde yer aldı. Aynı dönemde Netflix ve Amazon Prime Video gibi küresel platformların Nijeryalı yapımcılarla yaptığı anlaşmalar, yerel hikâyelerin artık yalnızca Afrika pazarında değil, küresel dijital platformlarda da değer kazandığını gösterdi. (UNESCO)

Bu yükseliş yalnızca daha fazla film çekilmesi anlamına gelmiyor. Dijital kameraların ucuzlaması, internet üzerinden dağıtımın yaygınlaşması ve streaming platformlarının yerel içerik arayışı, Lagos merkezli üretim modelini küresel bir içerik ekonomisine bağlıyor.

Ortaya çıkan soru ise giderek daha önemli:

Geleceğin sinemasını hâlâ Hollywood mu belirleyecek, yoksa dünyanın hikâyelerini anlatan merkezler çoğalmaya mı başlayacak?


Nollywood Nasıl Bir Dev Haline Geldi?

Nollywood'un hikâyesi klasik Hollywood modelinden oldukça farklı.

Endüstri özellikle 1990'larda büyümeye başladı. Büyük stüdyolardan, dev prodüksiyon bütçelerinden ve geniş sinema salonu ağlarından ziyade düşük maliyetli dijital prodüksiyon ve video dağıtımı üzerine kuruldu.

Bu model, çok daha hızlı film üretimine olanak sağladı.

UNESCO'ya göre Nijerya'nın film sektörü 2020'de 2.599 film üretti. Sektörün doğrudan ve dolaylı olarak 1 milyondan fazla kişiye istihdam sağladığı tahmin ediliyordu. (UNESCO)

Bu rakam, Nollywood'un yalnızca bir eğlence sektörü olmadığını gösteriyor.

Film üretimi;

oyunculuk + senaryo + kamera + kurgu + dağıtım + dijital platformlar + reklam + moda + müzik

gibi çok sayıda sektörü aynı anda besleyen büyük bir yaratıcı ekonomi oluşturuyor.


Afrika'nın Sinema Formülü Değişiyor

Nollywood'un ilk dönemlerinde en büyük avantajı kalite değil, hız ve hacimdi.

Düşük bütçeli yapımlar kısa sürede hazırlanıyor, çoğunlukla video formatında dağıtılıyor ve geniş bir Afrika izleyicisine ulaşıyordu.

Ancak bu modelin ciddi problemleri de vardı.

Düşük bütçeler, tekrar eden hikâyeler ve teknik sınırlamalar Nollywood'un uluslararası itibarını uzun süre sınırladı.

Streaming platformlarının ortaya çıkmasıyla birlikte ise ekonomik denklem değişmeye başladı.

UNESCO, Netflix başta olmak üzere dijital platformların Nijeryalı yapımcılarla ilgilenmesinin sektöre daha fazla sermaye, eğitim, altyapı ve daha çeşitli içerik getirdiğini belirtiyor. (UNESCO)

Yani Afrika sinemasında yalnızca kamera sayısı artmıyor.

Üretimin kalitesi ve uluslararası dağıtım kapasitesi de değişiyor.


Netflix ve Amazon Neden Afrika'ya Bakıyor?

Streaming şirketleri açısından Afrika'nın cazibesi yalnızca film üretim maliyetleriyle açıklanamaz.

Kıtanın asıl stratejik değeri genç nüfus, hızlı dijitalleşme ve devasa potansiyel izleyici kitlesi.

Netflix, 2020'de Nijerya pazarına güçlü biçimde girdi ve yerel yapımcılarla özgün içerik üretmeye başladı. Amazon Prime Video da Nijeryalı yapım şirketi Inkblot Studios ile çok yıllı bir anlaşma yaptı. UNESCO'nun aktardığına göre bu anlaşmada Amazon, Inkblot'un belirli yapımlarının dünya çapındaki münhasır haklarını elde etti. (UNESCO)

Bu gelişme kültür ekonomisi açısından kritik.

Çünkü eskiden Nijeryalı bir film önce Nijeryalı izleyiciye, sonra Afrika'ya ulaşırken bugün aynı yapım tek bir dijital platform üzerinden onlarca ülkeye ulaşabiliyor.

İnternet burada yalnızca dağıtım maliyetini düşürmüyor.

Kültürel sınırları da küçültüyor.


Hollywood'un Asıl Rakibi Başka Bir Hollywood Olmayabilir

Nollywood'un yükselişini “Afrika Hollywood'u kuruyor” şeklinde okumak cazip.

Ancak bu yaklaşım önemli bir noktayı kaçırıyor.

Nollywood'un gücü Hollywood'u taklit etmesinden değil, farklı bir üretim mantığı geliştirmesinden geliyor.

Hollywood büyük bütçeli, yüksek prodüksiyon değerli ve küresel dağıtım ağlarına sahip yapımlarla büyüdü.

Nollywood ise uzun süre;

düşük maliyet + hızlı üretim + yerel hikâye + doğrudan izleyici

modeliyle ilerledi.

Bu model dijital çağda yeniden değer kazandı.

Çünkü streaming platformlarının ihtiyacı yalnızca birkaç küresel gişe filmi değil.

Milyonlarca farklı izleyicinin kendi dilinde ve kendi kültürel kodlarıyla izleyebileceği sürekli yeni içerik gerekiyor.

İşte Afrika burada stratejik bir içerik havuzuna dönüşüyor.

Hollywood Gerilerken Afrika Kendi Sinemasını mı Kuruyor?

Afrika'da Sinema Üretimi Sadece Nijerya'dan İbaret Değil

Nollywood kıtanın en bilinen örneği olsa da Afrika sineması tek bir ülkeye indirgenemez.

UNESCO verileri Nijerya'nın yanında Gana, Kenya, Tanzanya, Uganda, Tunus, Etiyopya ve Zambiya gibi ülkelerde de önemli yerel film üretimleri bulunduğunu gösteriyor. 2020 tahminlerinde Nijerya yaklaşık 2.599, Gana 600, Kenya ve Tanzanya ise yaklaşık 500'er film üretiyordu. (UNESCO)

Bu tablo önemli bir dönüşümü gösteriyor.

Afrika'da tek bir sinema merkezi oluşmuyor.

Bunun yerine farklı ülkelerde farklı ölçekte yerel içerik ekosistemleri gelişiyor.

Bu nedenle geleceğin Afrika sineması Lagos'tan Nairobi'ye, Accra'dan Johannesburg'a kadar birbirine bağlanan çok merkezli bir üretim ağı oluşturabilir.


Streaming Afrika İçin Sadece Fırsat Değil

Küresel platformların Afrika'ya girmesi olumlu sonuçlar yaratıyor.

Fakat bunun başka bir yüzü de bulunuyor.

Yerel yapımcılar küresel sermayeye erişirken, içerik üretiminin kontrolü konusunda yeni sorular ortaya çıkıyor.

Bir platform bir filmin finansmanını sağladığında;

fikri mülkiyet kimin?

Dağıtım hakları kimde?

Hangi hikâyelerin küresel izleyiciye sunulacağına kim karar veriyor?

Yerel kültür, küresel algoritmanın taleplerine göre değişiyor mu?

Bu sorular yalnızca Afrika'ya özgü değil.

Dijital kültür ekonomisinin tamamını ilgilendiriyor.


“Afrika Hikâyeleri” Küresel Algoritmaya Uyarlanabilir mi?

Nollywood'un yükselişindeki en büyük paradokslardan biri burada ortaya çıkıyor.

Afrika sineması küresel görünürlük kazanırken, bunu sağlayan dağıtım kanallarının önemli bölümü Batı merkezli teknoloji şirketlerinin kontrolünde.

Dolayısıyla içerik üretimi coğrafi olarak merkezsizleşirken, dağıtım gücü tamamen merkezsizleşmiş olmayabilir.

Bir Nijeryalı yönetmen Lagos'ta kendi toplumunun hikâyesini anlatabilir.

Fakat filmin hangi ülkelerde önerileceğine, hangi kategoride gösterileceğine ve hangi izleyicilere ulaşacağına büyük ölçüde platformun algoritması karar verebilir.

Bu durum kültürel egemenlik açısından yeni bir tartışma başlatıyor.


Afrika'nın En Büyük Avantajı: Hikâye Çeşitliliği

Küresel streaming piyasasının büyümesiyle izleyicilerin tek tip içerik tüketmediği daha net ortaya çıkıyor.

İspanyol dizileri, Kore yapımları, Türk dizileri ve Hint filmleri farklı pazarlarda büyük kitlelere ulaşabiliyor.

Bu trend Afrika için de önemli bir fırsat yaratıyor.

Çünkü kıta;

binlerce kültür, dil, tarihsel deneyim ve toplumsal anlatıyı

aynı coğrafyada barındırıyor.

Nollywood'un başarısı, yerel hikâyelerin küresel izleyiciye ulaşabileceğinin en güçlü kanıtlarından biri.

Artık bir hikâyenin dünyaya ulaşması için mutlaka Los Angeles'ta üretilmesi gerekmiyor.


Sinema Salonlarının Azlığı Dijitalleşmeyi Hızlandırıyor

Afrika sinemasının yükselişindeki en büyük paradokslardan biri, kıtanın aynı zamanda ciddi bir sinema salonu eksikliği yaşaması.

UNESCO'ya göre Afrika'da bir sinema ekranına yaklaşık 787 bin kişi düşüyor.

Nijerya'da ise 2020 itibarıyla nüfus 200 milyonun üzerindeyken yalnızca 77 sinema ekranı bulunuyordu. (UNESCO)

Bu eksiklik geleneksel sinema modeli için büyük bir dezavantaj.

Fakat akıllı telefonlar ve streaming açısından bakıldığında başka bir avantaja dönüşebiliyor.

İnsanların sinema salonuna gitmesi gerekmiyor.

Film doğrudan cebine geliyor.

Bu nedenle Afrika'daki dijitalleşme, gelişmiş ülkelerdeki streaming dönüşümünden farklı bir yol izleyebilir.

Nollywood ve Afrika sinemasının küresel yükselişi

Düşünsel Boyut: Kültürel Küreselleşmenin Merkezi Değişiyor mu?

20.yüzyılın kültürel küreselleşmesinde birkaç büyük merkez olağanüstü bir güç kazandı.

Hollywood bunun en güçlü örneğiydi.

Dünyanın farklı ülkelerindeki insanlar yalnızca Amerikan filmlerini izlemiyor, aynı zamanda Amerikan yaşam tarzı, moda anlayışı, müzik kültürü ve toplumsal kodlarıyla da karşılaşıyordu.

Dijital çağ bu sistemi parçalamaya başladı.

Bugün küresel izleyici aynı gün içinde Los Angeles'tan bir yapımı, Seul'den bir diziyi, İstanbul'dan bir dramayı ve Lagos'tan bir filmi izleyebiliyor.

Bu nedenle geleceğin kültürel gücü yalnızca “en fazla para kimde?” sorusuyla belirlenmeyebilir.

Belki daha önemli soru şu olacak:

“Dünyaya kaç farklı hikâye anlatabiliyorsun?”

İşte Nollywood'un yükselişi bu açıdan yalnızca Afrika sinemasının başarısı değil.

Kültürel küreselleşmenin merkezsizleşmesinin bir örneği.


Arka Plan: Nollywood Nasıl Doğdu?

Nijerya'nın film endüstrisi özellikle 1990'larda video teknolojisinin yaygınlaşmasıyla büyük bir sıçrama yaşadı.

2000'lerin başında sektör haftada 50 filme kadar üretim yapabiliyor ve yılda 2.500'den fazla yapım ortaya çıkarıyordu. Bu hızlı üretim modeli Nollywood'u dünyanın en yüksek hacimli film endüstrilerinden biri haline getirdi. (UNESCO)

Ancak sektör uzun süre düşük bütçeli video filmleriyle özdeşleşti.

Daha sonra Nijeryalı yönetmenlerin sinema salonlarına yönelmesi ve dijital platformların devreye girmesi, sektörün ekonomik modelini değiştirdi.

UNESCO verilerine göre 2020'de 2.599 film üretilmesi, bu dönüşümün ölçeğini gösteriyor. (UNESCO)


Afrika İçerik Ekonomisinin Geleceği

UNESCO, Afrika'nın film ve görsel-işitsel sektörünün ekonomik potansiyelinin hâlâ büyük ölçüde kullanılmadığını belirtiyor.

Kurumun değerlendirmesine göre sektör kıta genelinde yaklaşık 5 milyar dolar yıllık gelir yaratırken, potansiyelin 20 milyar dolar seviyesine ulaşabileceği öngörülüyordu. (UNESCO)

Bu fark, küresel yatırımcıların neden Afrika'nın içerik sektörüne ilgi duyduğunu açıklıyor.

Ancak büyümenin önünde ciddi sorunlar bulunuyor:

finansman eksikliği, korsanlık, altyapı yetersizliği, sinema salonlarının azlığı ve telif haklarının korunması.

Dolayısıyla Afrika sinemasının önünde yalnızca büyük bir fırsat değil, büyük bir yapısal mücadele de bulunuyor.

Hollywood Gerilerken Afrika Kendi Sinemasını mı Kuruyor?

Sonuç: Yeni Sinema Düzeni Lagos'tan da Yazılabilir

Nollywood'un hikâyesi, Hollywood'un sona erdiği anlamına gelmiyor.

Ancak küresel sinema ekonomisinin artık tek bir merkezden yönetilmesinin zorlaştığını gösteriyor.

Dijital dağıtım, üretim maliyetlerini düşürdü.

Streaming, coğrafi sınırları zayıflattı.

Yerel hikâyeler küresel izleyiciye ulaşmaya başladı.

Ve Afrika'nın genç nüfusu, bu dönüşümün en önemli ekonomik potansiyellerinden birini oluşturuyor.

Bu nedenle önümüzdeki yıllarda asıl rekabet yalnızca Netflix ile Disney veya Hollywood ile Bollywood arasında yaşanmayabilir.

Yeni rekabet;

kim daha fazla hikâye üretecek, kim bu hikâyeleri dünyaya ulaştıracak ve kültürel değerin sahibi kim olacak?

soruları üzerinden şekillenecek.

Nollywood'un yükselişi bu yüzden yalnızca bir sinema haberi değil.

Küresel kültür ekonomisinin ağırlık merkezinin yavaş yavaş çoğaldığını gösteren bir işaret.



Lotra Haber'in zamansız ve entelektüel içeriklerini gözden kaçırmamak için bu sayfayı tarayıcınızın yer işaretlerine (favorilerine) eklemeyi ve bizi sosyal medya hesaplarımızdan takip etmeyi unutmayın!


Yazar: Ömer Cihan Kale | Lotra Haber Sinema ve Dizi Eleştirmeni. Kültür-sanat dünyasındaki en yeni yapımları, film ve dizi incelemelerini detaylı analizlerle okuyucuya sunuyor.

Yorum Gönder

0 Yorumlar