Troya’da 2800 yıllık agora bulundu. Kuzeybatı Türkiye’deki Hisarlık tepesinde yürütülen kazılar, efsanevi kentin savaş sonrası yüzyıllarca boş kaldığına dair uzun süredir kabul edilen görüşü temelden sarsıyor.
Türk Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi’nin 2014’ten beri sürdürdüğü çalışmalar, kentin bugüne kadar bilinen en eski agorasını ortaya çıkardı. Kalıntılar yaklaşık 2800 yıl öncesine tarihleniyor. Geleneksel anlatıya göre Troya, efsanevi yıkılışından (genellikle MÖ 1184 olarak kabul edilir) sonra birkaç yüzyıl boyunca tamamen terk edilmiş, ancak MÖ 8. yüzyılda Aiolyalı Yunanlar gelip kenti Ilion adıyla yeniden kurmuştu. Yeni bulgular bu boşluk dönemini ciddi biçimde kısaltıyor.
Agora ve Güney Kapısı: Kent Hayatı Nasıl Devam Etti?
Kazı alanı, Troya VI dönemine (yaklaşık MÖ 1700-1300) ait bir kamusal mekâna karşılık geliyor. Bu dönem, kentin efsanevi savaş öncesindeki zirve evresi kabul ediliyor. Ortaya çıkan agora kalıntılarının yanı sıra güney kapısına giden döşeli bir yol ve Demir Çağı seramikleri de bulundu.
Kazıların yardımcı başkanı Reyhan Körpe, yeni yerleşimcilerin Troya’nın düşüşünden yalnızca 80-90 yıl sonra geldiğini belirtiyor. Bu gruplar eski surları yeniden kullanarak evler inşa etmiş. Körpe’nin ifadesiyle, “Kazı yaptığımız yer Troya’nın en eski agorasıdır.” Bulunan amfora parçaları ve diğer çanak-çömlekler Erken Demir Çağı’na ait. Bu da kentin uzun süre boş kalmadığını, eski pazar yerinin yeni sakinler tarafından kullanılmaya devam ettiğini gösteriyor.
Yeni gelenler, Bronz Çağı kalıntılarının üzerine evler kurarken eski duvarların bazı bölümlerini de değerlendirmiş. Böylece kent, Wilusa adıyla bilinen dönemden Ilion/Ilios adıyla anılan yeni evresine kesintisiz bir geçiş yapmış görünüyor.
Düşünsel Boyut: Efsane ile Gerçek Arasındaki İnce Çizgi
Troya her zaman mit ile tarihin en keskin çarpışma noktalarından biri oldu. Homeros’un dizelerinde yanıp yıkılan kent, arkeolojide katman katman yaşayan bir yerleşim olarak karşımıza çıkıyor. Bu yeni bulgular, “tamamen terk edilmiş harabe” imgesini zayıflatıyor. İnsan topluluklarının, yıkım sonrasında bile aynı mekâna bağlanmaya, eski yapıları yeniden işlevlendirmeye ne kadar eğilimli olduğunu hatırlatıyor. Bir kentin kimliği, yalnızca surlarının ayakta kalmasıyla değil, o surların üzerine yeni hayatların kurulmasıyla da sürüyor olabilir. Troya’nın bu kısa aralıkta yeniden iskân edilmesi, tarih yazımında “boşluk” olarak kabul ettiğimiz dönemlerin aslında ne kadar kırılgan varsayımlara dayandığını bir kez daha sorgulatıyor.
Arka Plan: Hisarlık’tan UNESCO’ya Uzanan Yol
Troya’nın modern arkeolojik hikâyesi 1870 civarında Heinrich Schliemann’ın Homeros destanlarına dayanarak başlattığı kazılarla açıldı. Schliemann, kenti Troy I’ten Troy IX’a kadar dokuz ana döneme ayırdı. 1998’de UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne alınan Hisarlık tepesi, o günden beri hem bilim insanları hem de kamuoyu için kesintisiz bir ilgi odağı olmayı sürdürüyor. Christopher Nolan’ın The Odyssey filminin yarattığı güncel merak dalgası da bu ilgiyi yeniden alevlendirdi.
Bulgular, Troya’nın yalnızca efsanevi bir savaşın sahnesi olmadığını, aynı zamanda sürekli yeniden şekillenen bir yerleşim alanı olduğunu bir kez daha kanıtlıyor. Eski duvarların üzerine kurulan yeni evler ve yeniden canlanan agora, kentin hafızasının ne kadar dirençli olabileceğini gösteriyor.
0 Yorumlar