Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, bu hafta Strasbourg’da yaptığı Birlik Durumu konuşmasında Kanada’yı Avrupa Birliği’nin ilk “ortak üyesi” yapmayı önerdi. Henüz antlaşmalarda yer almayan ve tanımı yapılmamış bu statü, bazı üye ülkelerde soru işaretleri yarattı. Kanada Başbakanı Mark Carney teklifi “hedef” olarak karşıladı ancak tam üyelik istemediklerini netleştirdi. Öneri, enerji, kritik mineraller, savunma ve Arktik’te ortak projeleri kapsıyor.
Ortak Üyelik Nedir, Ne Değildir?
Avrupa Birliği antlaşmalarında “ortak üye” diye bir statü bulunmuyor. Hiçbir ülke şu ana kadar bu unvanı taşımadı. Brüksel de Kanada’ya hangi hakların tanınacağını ya da hangi yükümlülüklerin getirileceğini henüz netleştirmedi.
Bir AB diplomatı Politico’ya “Kimse gerçekten ne anlama geldiğini bilmiyor” dedi. Bir başka diplomat ise böyle bir statünün yaratılmasının antlaşma değişikliği gerektireceğini ve mevcut koşullarda bunun “imkânsız” olduğunu belirtti.
Birlik’in halihazırda yakın ilişkileri var: Norveç, İzlanda ve Lihtenştayn Avrupa Ekonomik Alanı üzerinden tek pazara katılıyor; İsviçre ise ikili anlaşmalarla bağlanıyor. Hiçbiri “ortak üye” değil.
Kanada ile Mevcut Bağlar ve Carney’nin Yanıtı
İki tarafın Comprehensive Economic and Trade Agreement (CETA) anlaşması 2017’den beri geçici olarak uygulanıyor ve çoğu gümrük vergisini kaldırdı. 2025’te Güvenlik ve Savunma Ortaklığı imzalandı. Kanada, AB’nin SAFE savunma programına katılan ilk Avrupa dışı ülke oldu.
Carney, Avrupa Parlamentosu’nda yaptığı konuşmada “bu hedefi memnuniyetle karşılıyoruz” dedi. Ancak ekledi: “Avrupa için kesin isimlendirme Avrupa’nın meselesidir. Önemli olan özüdür.” Kritik mineraller, enerji, savunma, tarım dışı dijital ticaret ve gençlerin Atlantik ötesi hareketliliği gibi alanlarda daha derin iş birliği önerdi.
Üye Ülkelerin ve Washington’un Tepkisi
Von der Leyen’in açıklaması bazı başkentleri hazırlıksız yakaladı. Diplomatlar, teklifin üye devletlere önceden danışılmadan duyurulduğunu aktardı. Almanya, kullanılan terminolojinin yeniden düşünülmesi gerektiğini söyledi.
ABD Başkanı Donald Trump öneriyi “gülünç” bulduğunu belirtti. İyi niyetliyse sorun yok, aksi halde Avrupa’ya “çok ağır tarifeler” uygulanabileceğini ve birçok alanda ticaretin durdurulabileceğini savundu. Carney ise “Kimse Kanada’nın kiminle anlaşma yapacağını dikte edemez” yanıtını verdi ve Avrupa’ya yakınlaşmanın ABD’ye karşı bir tepki olmadığını, Kanada’yı daha güçlü bir ortak haline getirebileceğini vurguladı.
Jeopolitik Hesap ve Belirsizlik
Kanada, ihracatının yüzde 70’inden fazlasını hâlâ ABD’ye yapıyor. Washington ile yaşanan tarife gerilimleri Ottawa’yı çeşitlendirmeye zorluyor. Arktik de ortak ilgi alanı: Kanada sekiz Arktik ülkesinden biri; AB üyeleri arasında yalnızca Danimarka, Finlandiya ve İsveç’in bölgede toprağı var. Von der Leyen, Arktik’i “amiral gemisi ortak proje” olarak nitelendirdi.
Benzer bir model daha önce Ukrayna için de konuşulmuştu ancak Kiev tam üyelik istediği için reddetmişti. Kanada için önerilen statü hâlâ tanımlanmayı bekliyor ve üye ülkelerin onayına bağlı. Taraflar, 29-30 Ekim’de Montreal’de yapılacak Kanada-AB zirvesine kadar görüşmelere devam edecek.
Arka Plan
Avrupa Birliği’nin üçüncü ülkelerle ilişkileri uzun yıllardır farklı katmanlardan oluşuyor. Tam üyelik, Avrupa Ekonomik Alanı veya kapsamlı ticaret anlaşmaları gibi seçenekler mevcut. “Ortak üyelik” ise henüz yasal bir çerçeveye oturmamış yeni bir kavram. Önerinin zamanlaması, hem Kanada’nın ABD bağımlılığını azaltma çabasıyla hem de Avrupa’nın Arktik’te daha aktif rol arayışıyla örtüşüyor.
0 Yorumlar